نفقه

نسخهٔ تاریخ ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۴ توسط Parsaeiyan (بحث | مشارکت‌ها) (جایگزینی متن - '¬' به '‌')

نفقه؛ هزینه لازم برای رفع نیازهای اساسی زندگی. «نفقه» و «انفاق» هردو از یک ریشه‌اند لذا نفقه همچون انفاق، برابراست با مالی که فرد به دیگران کمک می‌کند[۱]. نفقه در اصطلاح نیز آن چیزی است که زن به‌طور متعارف برای زندگی نیاز دارد ومصادیق آن شامل خوراک، پوشاک، مسکن است که شوهر موظف است آنها را مهیا نماید[۲]. علاوه بر همسر، نفقه اقارب (البته درصورت نیاز) و مملوکات نیز بر گردن مالک واجب است.

نفقه همسر دائم

امور درون خانه اعم از آشپزی، تربیت فرزندان، رسیدگی به نظافت منزل و ... زن را از فعالیت و کار درآمدزا غافل می‌کند از این رو در اسلام علاوه بر مهریه، پرداخت نفقه به همسران نیز واجب شده‌است تا اینگونه آنها نیازمند و محتاج نباشند[۳].

نفقه همسر در قرآن

آیات بسیاری در قرآن کریم بر مسئله نفقه تأکید کرده‌اند که در ادامه برخی از آنها مطرح خواهدشد. در آیه ۲۳۳ سوره مبارکه بقره آمده‌است که: «وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ ... عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ؛ مادران، فرزندان خود را دو سال تمام شیر می‌دهند. ... بر پدر لازم است تا خوراک و پوشاک مادر را به طور شایسته (در مدت شیر دادن) بپردازد» براساس این آیه پرداخت نفقه زن در ایام فرزنداری و شیردهی کودک بر مرد واجب است[۴]. آنچنان که در آیه ششم سوره مبارکه طلاق ذکر شده، بر مردان واجب است تا به اندازه دارایی‌شان نفقه بپردازند: «أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ ... َإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّى يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ...: همانجا كه [خود] سكونت داريد، به قدر استطاعت خويش آنان را جاى دهيد ... اگر باردارند خرجشان را بدهيد تا وضع حمل كنند. و اگر براى شما [بچه‌] شير مى‌دهند مزدشان را به ايشان بدهيد.». در آیه ۳۴ سوره مبارکه نساء هم بر این مهم تأکید شده که برمردان واجب است تا به‌سبب توانایی‌هایی که نسبت به زنان دارند، هزینه‌های زندگی همسران خود را تأمین نمایند: «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَی بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ؛ مردان، سرپرست و نگهبان زنان‌اند، به دلیل برتری‌هایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و به دلیل انفاق‌هایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند.»[۵].

احکام فقهی و قانونی نفقه همسر

برای پرداخت نفقه شرایطی را باید مورد توجه قرار داد: نخست آنکه ازدواج باید دائمی باشد چراکه برای همسر موقت هیچ نفقه‌ای لازم نیست؛ درثانی پرداختن نفقه به زنی واجب است که از همسر خود تمکین نماید در غیر اینصورت مصداق نشوز می‌گردد و بر زن ناشزه نفقه واجب نیست. شرط سوم نیز آن است که زن مسلمان بماند چراکه بر زن مرتد نفقه استحقاق ندارد مگر آنکه باز به اسلام درآید[۶]. درخصوص مقدار نفقه حد خاصی تعیین نشده‌است و میزان آن متناسب با شئون خانوادگی زن، عرف و عادت ساکنان هر منطقه و وضع مالی مرد تعیین می‌شود لذا به‌عنوان مثال اگر زن در خانه پدری خود خادم داشته، بر شوهر نیز واجب است تا برایش خادم فراهم نماید[۷]. در فقه همچنین میزان درآمد مرد نیز برای تعیین میزان نفقه درنظر گرفته می-شود.[۸]

سایر گونه‌های نفقه

نفقه اقارب

مردان علاوه بر آنکه نفقه همسران خویش را باید پرداخت کنند، لازم است که از طرفی بر فرزندان خود و فرزندان ایشان و همینطور به پایین(نوادگان و نبیره‌ها و...) و از طرف دیگر به والدین خود و والدین ایشان همینطور به بالا(والدین و...)، درصورتی‌که هرکدام از آنها نیازمند باشد نفقه پرداخت کنند[۹]. البته در پرداخت نفقه والدین، دختران نیز می‌بایست مشارکت داشته باشند[۱۰].

نفقه مملوک

منظور از مملوک، آن مواردی است که به ملکیت انسان درآمده‌اند همچون برده یا حیوان، اما نکته مهم آنکه نفقه مملوک حتی اگر یک زنبور عسل هم باشد بر گردن مالکش است. همچون نفقه همسر، هیچ حد خاصی برای آن مشخص نشده و به طور مطلق هر موردی که برای زندگی آن حیوان لازم است باید توسط صاحبش مهیا گردد و در اختیار او قرار داده-شود.[۱۱]

منابع

ویکی فقه

پایگاه خبری ایکنا

ارجاعات